Yardımcı teknoloji

Yardımcı teknoloji

ALS hastası ve iletişim


ALS hastalığı ilerleyici kas güçsüzlüğü ile giden bir hastalık. Zamanla eller giderek becerilerini kaybediyor. Yutma ve konuşma kasları da giderek işlevlerini yitiriyor.  Ancak ALS hastalarında genellikle bilişsel yetenekler sağlam kalıyor. ALS hastalarında bellek, algı, düşünme, duyu organları genellikle sağlam kalıyor.  Bu durumda yaşayan ALS hastaları çevresi ile iletişim kurmakta güçlük çekmektedir. Yardımcı teknoloji ürünleri ile bu sorun çözülebiliyor.

İletişim konusunda en önemli konu, hastanın istekli olmasıdır. Psikolojik açıdan  çevresi ile iletişim kurmaya hazır olmak bazen zaman alıyor. ALS hastalarında ilerleyici kas güçsüzlüğü, iletişim sorunlarına yol açabilir. Bazı hastalarda yazı yazma, bilgisayar kullanma giderek zorlaşır. Bulber belirtilerle başlayan ALS hastalığında ise öncelikle konuşma bozukluğu ortaya çıkar. ALS, omurilik felci, kas hastalıkları gibi hareket sistemi etkilenmiş hastalarının konuşma ve yazma problemi ortaya çıkar.  ALS hastalarında göz hareketleri, genellikle sağlam kalır.  Hastalarla karşılıklı anlaşabilmek için  kullanılan yöntemlerden en ucuz ve pratik olanı bir harf tablosu kullanmaktır.  Örneğin alfabe harfleri basit bir A4 kağıdına 5*6 sıralı yazılabilir.   Örnek olarak aşağıdaki tabloyu kullanabiliriz.
A B C Ç D E
F G Ğ H İ
J K L N O
Ö P R S Ş T
U Ü V Y Z


Bazı hasta yakınları bu tabloyu şeffaf bir pleksiglas üzerine yaptırıyor. Böylece hasta ile araya bu tabloyu tutarak hastanın gözünün nereye, hangi harfe baktığı anlaşılabiliyor. Tabii ki zaman içinde deneyim kazandıkça daha hızlı iletişim sağlanabilmektedir. Tablonun boyutları ortalama 30*30 olabilir. Göz hareketleri hiç etkilenmedi ise veya karşıdan parmak ile harfler gösterilecekse 40*40 vs olabilir.






ALS hastası Mustafa Arslan dostumun düzenlediği iletişim kartını kullanabilirsiniz

Acil durumlar için 


Telsiz kapı zili işe yarıyor. 
Piyasada var denemeye değer.
Laser pointer, ucuz çözümlerden birisidir. Piyasada satılan laser anahtarlıklar kullanılır. Hastanın kullanabileceği bir vücut kısmına yerleştirilir. Baş, el, parmak, ayak vs...


Ellerini kullanabilen, konuşamayan hasta iletişimi 
http://turkals.blogspot.com.tr/2015/02/ellerini-kullanabilen-konusamayan-hasta.html
http://turkals.blogspot.com.tr/2014/08/illaki-iletisim.html

Bilgisayar kullanmaya yönelik çözümler

ALS veya bazı başka nörolojik hastalıklarda ellerin, el bileği ve parmakların güçsüzleştiği durumlarda bilgisayar kullanmak da zorlaşıyor.  Bilgisayar demek bir anlamda iletişim ve özgürlük demek. Özellikle tetraplejik (boyundan aşağısı felçli) hastalarda ve birçok kas hastalığı türlerinde ellerini kısıtlı kullanan hastalar için "Ekran Klavyesi" iletişim için en faydalı çözümdür. 

Bilgisayar kullanırken veya yazı yazarken normal klavyeyi kullanamayanlar için ekran klavyesi oldukça kullanışlıdır. Windows ile hazır olarak gelen basit bir "Ekran Klavyesi" mevcuttur. Sadece bir fare tıklaması ile kullanılabilir. Ancak bundan daha fazlası da mevcut.


ALS hastasının fiziksel durumuna en uygun yardımcı teknolojinin belirlenmesi için aşağıdaki durumlar göz önüne alınmalıdır:


1- Ellerini zor kullanan ancak mouse kontrolü olan hastalarda bilgisayar kullanmak için gerekli temel programlar:
Sanal  ekran klavyesi
Otomatik tıklama programı
2- Ellerini zor kullanan ancak mouse kontrolü olmayan, sadece tıklama fonksiyonu yapabilen hastalarda bilgisayar kullanmak için gerekli temel programlar:
Scanning (Tarama) özelliği olan bir sanal klavye ve Ekran tarama fonksiyonu olan bir yazılım. 
(Örneğin Onscreencommunicator
3- Ellerini kullanamayan fakat vücudunda herhangi istemli kas grubu çalışan  (tıklama fonksiyonu için)  hastalarda bilgisayar kullanmak için gerekli temel programlar:
Scanning (Tarama) özelliği olan bir sanal klavye ve Ekran tarama fonksiyonu olan bir yazılım. 
(Örneğin Onscreencommunicator
Switch donanımı
4- Baş hareketleri sağlam olan hastalarda Asistiv Webcam Programı (Örneğin Eviacam Kamera-mouse) veya Smartnav kamera 
Otomatik tıklama programı
Sanal klavye
5- Sadece göz hareketleri sağlam olan hastalarda eyetracker gibi göz takip edici sistemler mevcuttur.


Konuşma yeteneğini kaybeden hastalar için tüm yukarıdaki çözümlere ek olarak bilgisayarda yazılı metinleri seslendiren konuşma sentezleyici (text-to-speech) yazılımları da mevcuttur. (Örneğin TeknosesSestekgvz programı

Kelime tamamlama özelliği olan -cep telefonu t9 gibi- bir programları daha hızlı yazabilmek için oldukça yararlı. Bir Amerikan yazılım firması olan www.polital.com ücretsiz bir ekran klavyesi üretmiş. Ancak Türkçe menüleri ve Türkçe kelime listesi mevcut değildi. Beraber bir çalışma ile programı türkçeleştirdik.
Aşağıdaki linkten ücretsiz indirebilirsiniz.

Click-N-Type EKRAN KLAVYESİ 

Önce CNT kurulum dosyasını 
http://cnt.lakefolks.com/CNTzip.exe  indirip kurun, daha sonra Türkçe Dil Paketi eklentisini  http://cnt.lakefolks.com/Turkish-Files.exe  indirin ve kurulumu tamamlayın. 

Click2Speak 
Click2speak, ciddi fiziksel engelli insanlaradevrimci teknolojisi ile çalışan yenilikçi bir ekran klavyesi sunuyor. Kullanımı kolay, hızlı. Kelime tahmin özelliği Türkçe destekli. 
http://www.click2speak.net/ 

Head-mouse Nedir? 
Ellerimi kullanamıyorum  fakat baş hareketleri ile mouse kontrolu yapmak istiyorum diyorsanız sadece bir webcam yardımı ile bilgisayar kullanabilirsiniz. Aşağıda  head-mouse ücretsiz yazılımları bulabilirsiniz. 
Smartnav Kamera 
Head-mouse donanımları arasında en kullanışlı ürünlerden biri de Smartnav sistemdir. Paket içinde Infrared kamera, yazılım bulunmaktadır. Her türlü ortam ışığında, karanlıkta çalışır.

http://www.naturalpoint.com/smartnav/
Türkiye’de Smarttek firmasında bulabilirsiniz.  
Yazılım: 








Ücretsiz iletişim yazılımları 
Bilgisayar faresini baş hareketleri ile kontrol edebiliyorsanız Gazespeaker Oldukça iyi bir iletişim programı. Head-mouse, smartnav veya Eyetribe gibi kameralarla kullanılabilir. Türkçe seslendirme programı ayrıca satın almak gerekiyor. Teknoses, gvz gibi metin okuyucu programlar piyasada bulunuyor.
http://www.gazespeaker.org/

OnScreenKeys  (Deneme Sürümü) 




 OnScreenKeys Keyboard  sanal klavye programı (30 gün deneme sürümü) 

OnScreenCommunicator (Deneme Sürümü) 

OnScreenCommunicator özellikle örneğin ALS veya felç bir inme gibi hareket yeteneğini önemli ölçüde kaybetmiş hastalarla  iletişim kurmak için geliştirilmiştir.

OnScreenCommunicator kullanıcıya çevresi ile bağımsız ve yardım olmaksızın iletişim kurma olanağı veriyor.

OnScreenCommunicator ile  bilgisayar uygulamaları, ayrıca, çeşitli elektronik cihazlar, veya müzik seti, tv gibi cihazlar OnScreenCommunicator vasıtasıyla kontrol edilebilir.

OnScreenCommunicator yazılım esnekliği ile yeniden dil öğrenme ve kullanımı (örneğin afazi tedavi amacıyla kullanılır.

OnScreenCommunicator  son derece kullanıcı dostu arayüzü ile kullanımı kolaydır.

OnScreenCommunicator demo sürümü için buraya tıklayınız veya   turkals@gmail.com adresime yazabilirsiniz.

Ve sıra gözlerde

Bütün fiziksel hareket yeteneğini kaybeden hastalar nasıl iletişim kurarlar? 
Bu durumdaki hastalar bilgisayar kullanabilir mi?
Evet, artık bu mümkün.

Göz kırpma ile kullanılabilen yazılımlar mevcut.  Switch (küçük düğmeler)  veya göz kırpma hareketi ile çalışan HAYDi:Switch EyeTouch Sistemi için aşağıdaki bağlantıdan bilgi bulabilirsiniz. 
http://www.ms.com.tr/?page_id=521&lang=tr

Özellikle ALS MNH (Amiyotrofik Lateral Skleroz - Motor Nöron Hastalığı) hastalarında tüm istemli hareketler yitirilse de ilginçtir; göz hareketleri çoğunlukla sağlam kalmaktadır. Sadece göz hareketleri ile iletişim kurmaya hatta bilgisayar kullanmaya yönelik çözümler, eyetracking sistemlerim geliştirilmesi ile kullanılır duruma gelmiştir.

Eyenavigator
Nisbeten ucuz bir göz takip bilgisayarı.  Usb3.0 ve en az i5 işlemci istiyor. Çok sık kalibrasyon sorunu var.  Eski bilgisayarlarda ısınma, yüksek işlemci kullanımı sorunu var. Deneme sürümü yok.
http://www.eyenavigator.com/

Tobii 
Dünyada eye-tracker konusunda tek isim Tobii firması
Aşağıdaki ürün makul fiyatta (2100 €) Tracker + Yazılım
http://www.tobiidynavox.com/pceye-go/
Türkiye temsilcisi:
http://www.engelsizurunler.com.tr/urunler_tobii_donanim_goz_takip_cihazi.html

Eyetribe usb 3 eyetracker
http://theeyetribe.com/
Artık üretilmiyor.

Tobii 4c eyetracker ve Optikey ikilisi
https://tobiigaming.com/eye-tracker-4c/
New Tobii Eye Tracker 4C
€159
The next generation PC Gaming Eye Tracker peripheral.
Windows 7 ve üzeri, USB 2.0 yeterli
https://github.com/OptiKey/OptiKey/wiki
Türkçe Sürümü var, Windows Control, Otomatik mouse Click var.

Son zamanlarda EEG tabanlı BCI (brain computer interface) sistemler de geliştirilmeye başlanmıştır.
Emotiv  
http://emotiv.com/


27 Aralık 2017 Tarihinde güncellendi.

Yararlı Bağlantılar 
http://www.gokhani.com/2014/02/als-hastalg-ile-yasamak_16.html
http://www.ms.com.tr/?page_id=28&lang=tr
https://als.be/en/software-tools

Yorumlar

    Henüz Yorum Eklenmemiş

Yorumunuzu Bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.

euro.message Sponsorluğunda


e-bülten'e üye olun
Reklam Alanı

Arama Yapın

Son Yorumlar

25 Þubat 2018 Hasan Meydan

Merhabalar, Babamda üç yıla yakın süredir ALS belirtileri var. Bu süreçte Zonguldak Araştırma, Çapa, İstanbulda Özel Muaynehaneler ve Hacettepe'de bir çok tetkikten sonra Hacettepe'de sekiz ay kadar önce teşhis kesinleşti. Babam henüz kendi ihtiyaçlarını kendişsi rahatlıkla görebilecek durumda Rilutek kullanmaya başladı. Takibinin yapılması konusunda Hacettepe'den başka bir yer sorumluluk almak istemiyor. Hacettepede ise sıra bulmak ve muayene olmak imkansız değilse bile çok zor. Özellikle acil durumlar için destek olabilecek, düzenli takip yapabilecek batı karadeniz bölgesine yakın bir hastane, poliklinik veya doktor (ALS ile ilgili tecrübesi olan) bulmaya çalışıyoruz. Önerebileceğiniz birileri var mıdır?

makaleyi göster
25 Þubat 2018 Canan tuncel

Merhaba 2005 yilinda annem als hastasi oldu 2009 senesinde kollarimda can verdi ... onun sokunu atlatiyorum derken babam vefat etti ...onuda atlatiriz dedik hayat devam ediyor dedik 8 sonra ablam ve ailesi kaza yapti öldüler hayatta kimsem kalmadi topraga girdi hepsi tam siginacak limanim esime sarildimki oda oglumun ogretmeniyle aldatti ...gecen sene bosandim...tam bitti derken kotu gunler gecti derken bir kacgundur seyrime var elimde kolumda hastaneye gittim tenkitler yapildi ve als hastaligi tanisi konuldu ...BEN ÖLMEK ISTIYORUMMMMMMMM

makaleyi göster
25 Þubat 2018 Seniye Özkoral

Yeni çıkan ilaç hastalığı ilerlemiş olan hasta grubunda da iyileşmeye sebep oluyor mu? Ağabeyim ALS hastası denemek yerinde olur mu? Teşekkürler

makaleyi göster
25 Þubat 2018 Ertuğrul KAZAK

ALS tedavisinde ikinci ilaç için Japonya ve Amerikada kabul edilen ikinci ilacın ne olduğunu ve adına öğrenme imkanımız var mı? Ayrıca bu ilacı temin etme imkanımız var mı?

makaleyi göster
25 Þubat 2018 Kamil çakır

Merhaba özelikle şunu belirtmek istiyorum annem iki yıldan fazla doktorlara gidip geldik ilaçlarla tedavi oluyor ama ortada bir sonuç yok şimdi annemin size bu duruma nasıl geldiği şöyle anlatabilirim , ufak bir kaza yani düşme oldu kaşında biraz açılma oldu ve dört dikiş atıldı annemin hiç bir şeyi normalde yoktu yatalak falan değil di annenin hastahaneye fazla gidip gelen birisi de değil di sonra hafıza tramvay geçirmiş galiba düştükten sonra gelip gitme olmaya başlamış hastahaneye gittik hiç bir şeyin olmadığı tahlillerin temiz çıktığını gördük ama annem iyi değildi . annemin kan idrar kemik kolestrol şeker hiç birşeyi yok yani bütün her şey temiz ciğer mide bağırsak tüm filimler çekildi temiz çıktı artık yapacak bir şey kalmadı . bu konuda bana bilgi verebilecek yetkilere sesleniyorum her doktor bir teşhis net koyamadı emes als motor noron gibi şeyler söylüyorlar ama başlangıç ta biraz araştırdım bunun gibi annem böyle hastalıkların başlangıcı annemden gözükmedi o yüzden tereddütlüyüm çünkü dediğim gibi yatalak yada hasta olan bir kişi değil di bunun bir çaresi yada bir sonucu vardır Bu konuyla ilgilenecek yetkili arıyorum yada önereceği bir tedavi yolu yada ilaç tavsiyesi varmı olursa çok mutlu olurum çünkü çaresizce bekliyorum .

makaleyi göster
25 Þubat 2018 Mehmet Meydan

Mrb. Benim kaynbiraderim ALS hastası. Şu an hastanede. Kendisi oksijen makinesine bağlı. Eve çıkartıcaz. Lakin evde elektrik kesintilerinde zor duruma düşmemesi için jeneratöre ihtiyaç var. Durumumuz uygun olmadğından uygun fiyata jeneratörü nereden temin edebiliriz. Devlet destek veriyormu? Lutfen aydnlatın.

makaleyi göster
25 Þubat 2018 Mustafa T. Eyin

Als hastam var derneği kayıtlı halil acar isimli hasta ben bu hastam için eve hemşire talebinde bulunmak is diyorum bizi de hastalık süresini en iyi şekilde bakmamız için aydinliticak birine ihtiyacımız var Adresim osmaniye mah. Cemiyet sokak no 15/1 bahce katı güler ap bakirkoy ıstanbul tel.02124663674

makaleyi göster
25 Þubat 2018 derya kurt

Anneme ege üniversitesinde als teshisi konuldu.sadece konusma zorlugunvar.bu ilacı nasil temin etti kullanan hastalar ne kadar etkili oldu lutfen benimle iletisime geçermisiniz.05378840069

makaleyi göster
25 Þubat 2018 Baran Uslu

Çok duygulandım, gözümden yaş geldi. Bu çok anlamlı ve değerli etkinlik için İlçe Jandarma Komutanlığını, komutanımızı ve askerlerimizi kutlarım. İyi ki varsınız...

makaleyi göster
25 Þubat 2018 Nerede.blog

Çok güzel. Çok duygulandım. Etkilendim. Teşekkürler

makaleyi göster
Reklam Alanı
Reklam Alanı