Yardımcı teknoloji

Yardımcı teknoloji

ALS hastası ve iletişim


ALS hastalığı ilerleyici kas güçsüzlüğü ile giden bir hastalık. Zamanla eller giderek becerilerini kaybediyor. Yutma ve konuşma kasları da giderek işlevlerini yitiriyor.  Ancak ALS hastalarında genellikle bilişsel yetenekler sağlam kalıyor. ALS hastalarında bellek, algı, düşünme, duyu organları genellikle sağlam kalıyor.  Bu durumda yaşayan ALS hastaları çevresi ile iletişim kurmakta güçlük çekmektedir. Yardımcı teknoloji ürünleri ile bu sorun çözülebiliyor.

İletişim konusunda en önemli konu, hastanın istekli olmasıdır. Psikolojik açıdan  çevresi ile iletişim kurmaya hazır olmak bazen zaman alıyor. ALS hastalarında ilerleyici kas güçsüzlüğü, iletişim sorunlarına yol açabilir. Bazı hastalarda yazı yazma, bilgisayar kullanma giderek zorlaşır. Bulber belirtilerle başlayan ALS hastalığında ise öncelikle konuşma bozukluğu ortaya çıkar. ALS, omurilik felci, kas hastalıkları gibi hareket sistemi etkilenmiş hastalarının konuşma ve yazma problemi ortaya çıkar.  ALS hastalarında göz hareketleri, genellikle sağlam kalır.  Hastalarla karşılıklı anlaşabilmek için  kullanılan yöntemlerden en ucuz ve pratik olanı bir harf tablosu kullanmaktır.  Örneğin alfabe harfleri basit bir A4 kağıdına 5*6 sıralı yazılabilir.   Örnek olarak aşağıdaki tabloyu kullanabiliriz.
A B C Ç D E
F G Ğ H İ
J K L N O
Ö P R S Ş T
U Ü V Y Z


Bazı hasta yakınları bu tabloyu şeffaf bir pleksiglas üzerine yaptırıyor. Böylece hasta ile araya bu tabloyu tutarak hastanın gözünün nereye, hangi harfe baktığı anlaşılabiliyor. Tabii ki zaman içinde deneyim kazandıkça daha hızlı iletişim sağlanabilmektedir. Tablonun boyutları ortalama 30*30 olabilir. Göz hareketleri hiç etkilenmedi ise veya karşıdan parmak ile harfler gösterilecekse 40*40 vs olabilir.






ALS hastası Mustafa Arslan dostumun düzenlediği iletişim kartını kullanabilirsiniz

Acil durumlar için 


Telsiz kapı zili işe yarıyor. 
Piyasada var denemeye değer.
Laser pointer, ucuz çözümlerden birisidir. Piyasada satılan laser anahtarlıklar kullanılır. Hastanın kullanabileceği bir vücut kısmına yerleştirilir. Baş, el, parmak, ayak vs...


Ellerini kullanabilen, konuşamayan hasta iletişimi 
http://turkals.blogspot.com.tr/2015/02/ellerini-kullanabilen-konusamayan-hasta.html
http://turkals.blogspot.com.tr/2014/08/illaki-iletisim.html

Bilgisayar kullanmaya yönelik çözümler

ALS veya bazı başka nörolojik hastalıklarda ellerin, el bileği ve parmakların güçsüzleştiği durumlarda bilgisayar kullanmak da zorlaşıyor.  Bilgisayar demek bir anlamda iletişim ve özgürlük demek. Özellikle tetraplejik (boyundan aşağısı felçli) hastalarda ve birçok kas hastalığı türlerinde ellerini kısıtlı kullanan hastalar için "Ekran Klavyesi" iletişim için en faydalı çözümdür. 

Bilgisayar kullanırken veya yazı yazarken normal klavyeyi kullanamayanlar için ekran klavyesi oldukça kullanışlıdır. Windows ile hazır olarak gelen basit bir "Ekran Klavyesi" mevcuttur. Sadece bir fare tıklaması ile kullanılabilir. Ancak bundan daha fazlası da mevcut.


ALS hastasının fiziksel durumuna en uygun yardımcı teknolojinin belirlenmesi için aşağıdaki durumlar göz önüne alınmalıdır:


1- Ellerini zor kullanan ancak mouse kontrolü olan hastalarda bilgisayar kullanmak için gerekli temel programlar:
Sanal  ekran klavyesi
Otomatik tıklama programı
2- Ellerini zor kullanan ancak mouse kontrolü olmayan, sadece tıklama fonksiyonu yapabilen hastalarda bilgisayar kullanmak için gerekli temel programlar:
Scanning (Tarama) özelliği olan bir sanal klavye ve Ekran tarama fonksiyonu olan bir yazılım. 
(Örneğin Onscreencommunicator
3- Ellerini kullanamayan fakat vücudunda herhangi istemli kas grubu çalışan  (tıklama fonksiyonu için)  hastalarda bilgisayar kullanmak için gerekli temel programlar:
Scanning (Tarama) özelliği olan bir sanal klavye ve Ekran tarama fonksiyonu olan bir yazılım. 
(Örneğin Onscreencommunicator
Switch donanımı
4- Baş hareketleri sağlam olan hastalarda Asistiv Webcam Programı (Örneğin Eviacam Kamera-mouse) veya Smartnav kamera 
Otomatik tıklama programı
Sanal klavye
5- Sadece göz hareketleri sağlam olan hastalarda eyetracker gibi göz takip edici sistemler mevcuttur.


Konuşma yeteneğini kaybeden hastalar için tüm yukarıdaki çözümlere ek olarak bilgisayarda yazılı metinleri seslendiren konuşma sentezleyici (text-to-speech) yazılımları da mevcuttur. (Örneğin TeknosesSestekgvz programı

Kelime tamamlama özelliği olan -cep telefonu t9 gibi- bir programları daha hızlı yazabilmek için oldukça yararlı. Bir Amerikan yazılım firması olan www.polital.com ücretsiz bir ekran klavyesi üretmiş. Ancak Türkçe menüleri ve Türkçe kelime listesi mevcut değildi. Beraber bir çalışma ile programı türkçeleştirdik.
Aşağıdaki linkten ücretsiz indirebilirsiniz.

Click-N-Type EKRAN KLAVYESİ 

Önce CNT kurulum dosyasını 
http://cnt.lakefolks.com/CNTzip.exe  indirip kurun, daha sonra Türkçe Dil Paketi eklentisini  http://cnt.lakefolks.com/Turkish-Files.exe  indirin ve kurulumu tamamlayın. 

Click2Speak 
Click2speak, ciddi fiziksel engelli insanlaradevrimci teknolojisi ile çalışan yenilikçi bir ekran klavyesi sunuyor. Kullanımı kolay, hızlı. Kelime tahmin özelliği Türkçe destekli. 
http://www.click2speak.net/ 

Head-mouse Nedir? 
Ellerimi kullanamıyorum  fakat baş hareketleri ile mouse kontrolu yapmak istiyorum diyorsanız sadece bir webcam yardımı ile bilgisayar kullanabilirsiniz. Aşağıda  head-mouse ücretsiz yazılımları bulabilirsiniz. 
Smartnav Kamera 
Head-mouse donanımları arasında en kullanışlı ürünlerden biri de Smartnav sistemdir. Paket içinde Infrared kamera, yazılım bulunmaktadır. Her türlü ortam ışığında, karanlıkta çalışır.

http://www.naturalpoint.com/smartnav/
Türkiye’de Smarttek firmasında bulabilirsiniz.  
Yazılım: 








Ücretsiz iletişim yazılımları 
Bilgisayar faresini baş hareketleri ile kontrol edebiliyorsanız Gazespeaker Oldukça iyi bir iletişim programı. Head-mouse, smartnav veya Eyetribe gibi kameralarla kullanılabilir. Türkçe seslendirme programı ayrıca satın almak gerekiyor. Teknoses, gvz gibi metin okuyucu programlar piyasada bulunuyor.
http://www.gazespeaker.org/

OnScreenKeys  (Deneme Sürümü) 




 OnScreenKeys Keyboard  sanal klavye programı (30 gün deneme sürümü) 

OnScreenCommunicator (Deneme Sürümü) 

OnScreenCommunicator özellikle örneğin ALS veya felç bir inme gibi hareket yeteneğini önemli ölçüde kaybetmiş hastalarla  iletişim kurmak için geliştirilmiştir.

OnScreenCommunicator kullanıcıya çevresi ile bağımsız ve yardım olmaksızın iletişim kurma olanağı veriyor.

OnScreenCommunicator ile  bilgisayar uygulamaları, ayrıca, çeşitli elektronik cihazlar, veya müzik seti, tv gibi cihazlar OnScreenCommunicator vasıtasıyla kontrol edilebilir.

OnScreenCommunicator yazılım esnekliği ile yeniden dil öğrenme ve kullanımı (örneğin afazi tedavi amacıyla kullanılır.

OnScreenCommunicator  son derece kullanıcı dostu arayüzü ile kullanımı kolaydır.

OnScreenCommunicator demo sürümü için buraya tıklayınız veya   turkals@gmail.com adresime yazabilirsiniz.

Ve sıra gözlerde

Bütün fiziksel hareket yeteneğini kaybeden hastalar nasıl iletişim kurarlar? 
Bu durumdaki hastalar bilgisayar kullanabilir mi?
Evet, artık bu mümkün.

Göz kırpma ile kullanılabilen yazılımlar mevcut.  Switch (küçük düğmeler)  veya göz kırpma hareketi ile çalışan HAYDi:Switch EyeTouch Sistemi için aşağıdaki bağlantıdan bilgi bulabilirsiniz. 
http://www.ms.com.tr/?page_id=521&lang=tr

Özellikle ALS MNH (Amiyotrofik Lateral Skleroz - Motor Nöron Hastalığı) hastalarında tüm istemli hareketler yitirilse de ilginçtir; göz hareketleri çoğunlukla sağlam kalmaktadır. Sadece göz hareketleri ile iletişim kurmaya hatta bilgisayar kullanmaya yönelik çözümler, eyetracking sistemlerim geliştirilmesi ile kullanılır duruma gelmiştir.

Eyenavigator
Nisbeten ucuz bir göz takip bilgisayarı.  Usb3.0 ve en az i5 işlemci istiyor. Çok sık kalibrasyon sorunu var.  Eski bilgisayarlarda ısınma, yüksek işlemci kullanımı sorunu var. Deneme sürümü yok.
http://www.eyenavigator.com/

Tobii 
Dünyada eye-tracker konusunda tek isim Tobii firması
Aşağıdaki ürün makul fiyatta (2100 €) Tracker + Yazılım
http://www.tobiidynavox.com/pceye-go/
Türkiye temsilcisi:
http://www.engelsizurunler.com.tr/urunler_tobii_donanim_goz_takip_cihazi.html

Eyetribe usb 3 eyetracker
http://theeyetribe.com/
Artık üretilmiyor.

Tobii 4c eyetracker ve Optikey ikilisi
https://tobiigaming.com/eye-tracker-4c/
New Tobii Eye Tracker 4C
€159
The next generation PC Gaming Eye Tracker peripheral.
Windows 7 ve üzeri, USB 2.0 yeterli
https://github.com/OptiKey/OptiKey/wiki
Türkçe Sürümü var, Windows Control, Otomatik mouse Click var.

Son zamanlarda EEG tabanlı BCI (brain computer interface) sistemler de geliştirilmeye başlanmıştır.
Emotiv  
http://emotiv.com/


27 Aralık 2017 Tarihinde güncellendi.

Yararlı Bağlantılar 
http://www.gokhani.com/2014/02/als-hastalg-ile-yasamak_16.html
http://www.ms.com.tr/?page_id=28&lang=tr
https://als.be/en/software-tools

Yorumlar

    Henüz Yorum Eklenmemiş

Yorumunuzu Bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.

euro.message Sponsorluğunda


E-Bülten'e kayıt olun
E-Posta:
Reklam Alanı

Arama Yapın

Son Yorumlar

08 Temmuz 2020 Mukadder içen

Üye olmak istiyorum

makaleyi göster
08 Temmuz 2020 Seher kır

Merhaba iyi çalışmalar halam ALS hastası bilgi alabilirmiyim düzelme olabiliyor mu teşekkür

makaleyi göster
08 Temmuz 2020 Demet tufan

Benimde annem als hastası ne olur yardım et hocam

makaleyi göster
08 Temmuz 2020 Nafiye Türkmenel

Merhaba iyi çalışmalar dilerim öncelikle.. İsmim Nafiye Türkmenel 2007 Gülhane Askeri Tıp Akademisi Hemşirelik Yüksek okulundan mezun oldum .Şu an halen Türk Silahlı kuvvetlerinde Askeri Hemşire olarak çalişmaktayim.2017 temmuz ayında bi hastalıkla tanıştık Kendim hemşire olmama rağmen ilk başlarda ben bile afalladım Koroner yoğun bakım Acil dahiliye yoğun bakım Ateşli silah yaralanmaları Mayın patlamaları doğu askeri hastaneleri tecrübeme rağmen Als denen hastalık hiçbirşeye benzemiyordu Babam 52 yaşındaydı tanı konulduğunda.Kendisi de halen gardiyan olarak çalışmaktaydı Hastalık sebebiyle emekli olmak durumunda kaldı çünkü birer birer yetilerini kaybedecekti Ilk zamanlar şikayetler boyun fıstığıyla karıştırılmış olup buna yönelik tedaviler uygulandi TA ki bir kolunda incelme olup kullanmakta zorlanma kadar...Bu dönemde kene hikayesi de olduğu için LYME HASTALIGI 'na da yöneldik..Nitekim pozitif cikti Buna yönelik steroid ve enfeksiyon tedavilerini de bizzat kendim uyguladım doktor kontrolünde.. Yalniz hiçbirşeyin faydası olmadı ve bu amansız hastalık hızla ilerledi Bakımını annem ben ve kiz kardeşim yardımlaşarak yapmaya başladık Her türlü vitamin takviyesini dener olduk Tedavisinin olmadığını bildiğimiz halde bir umut uyguladık Bitki kırlarından tutun da vitamin polen komplekslerine kadar...2019 temmuz ayına geldiğimizde solunum sıkıntısı sebebiyle hastaneye yatırdık Trakea zamanı gelmişti 5.5 ay hastanede yoğun bakımda hemşire olmam sebebiyle ve hastane doktor ve hemşireleri arkadaşım olması sebebiyle istediğim zaman hep yanındaydım Istediğim süre görebildim Bakımını yaptım pozisyonunu verdim onunla konuştum Ailemle görüntülü konusturdum Bir tek yatak yarası açılmadı Hep gözetimin altında olduğu için ihmaller minimal seviyedeydi Takip ettiğimi ve hastama sahip ciktigimi bildikleri için tedirginlerdi.17 Aralık 2019 da babamı kaybettim Halen daha acısı yüreğimden çıkmıyor Bi hastalar çok özel insanlar ...Herşeyin farkındalar çok bilinçliler ..Bakımları gerçekten çok zor Allah yakınlarının ve bakanların yardımcısı olsun Ne hissettiklerini anlamak çok önemli ...Çoğu konuşamıyor..Biz alfabe ve dudak okumayla anlasabiliyorduk Mesaiden çıkıp ilk işim yanına gitmek oluyordu Onun beni gördüğü andaki yüz ifadesini hicbir zaman unutamam ve o anki mutluluğu tarif edemem Hasta yakınlarının da bir çoğuyla da iletişim halindeyim en azından yakınlarından haberlerini alabiliyorum Bu bile büyük mutluluk benim için...Ve Als hastalarına yardım konusunda elimden ne gelebiliyorsa yapmaya hazırım....

makaleyi göster
08 Temmuz 2020 Sevilay Ustahüseyinoğlu

Annemi als hastalığından kaybettim.Gönüllü olarak yapabileceğim neler var? Yardımcı olmak isterim..

makaleyi göster
08 Temmuz 2020 Sibel Gürsu

Gönüllü olmak istiyorum

makaleyi göster
08 Temmuz 2020 Ayşe Yıldız

Elimizde ikinci el göz takip sistemi bulunmaktadır. Ihtiyacı olan iletişime geçebilir.

makaleyi göster
08 Temmuz 2020 Tuğba Yılmaz

iyi günler annem Aralık 2019 da ALS tanısı koyuldu hastalık hakkında çok bilgimiz yok rilutex diye bir ilaç alıyoruz falan ağrilarina çok çare olmuyor bu yeni bulunan ilaç neden Türkiye'de kullanılmıyor annemi kaybetmek istemiyorum. Yeni ilacı nasıl temin edebiliriz . Lütfen bilgi ve yardımcı olun

makaleyi göster
08 Temmuz 2020 Sedanur ŞENTÜRK

Benim babamda Als hastası... Bizde bu göz takip sisteminden edinmek istiyoruz bize yardımcı olur musunuz? Şimden teşekkürler...

makaleyi göster
08 Temmuz 2020 emre akaryalı

bu ilaç ilerlemeyi durduruyormu yvaşlatıyormu kullanan varsa bilgi verebilirmi

makaleyi göster
Reklam Alanı
Reklam Alanı